Dövme, uzman erbaş olmak isteyen adayların başvuru öncesinde en çok merak ettiği konulardan biridir. Vücudunda dövme bulunan pek çok aday, bu durumun adaylığını doğrudan sona erdirip erdirmeyeceğini, dövmenin boyutuna veya konumuna göre farklı bir değerlendirme yapılıp yapılmayacağını bilmek ister. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinin eki Hastalıklar Listesinin 29. maddesi deri ve zührevi hastalıklar bölümünde tatuajlara ilişkin sınırları açıkça belirlemiştir. Bu maddenin A diliminin birinci fıkrası, 2017/10844 sayılı değişiklikle yeniden düzenlenmiş ve tatuajların değerlendirmesinde yazlık üniforma ile vücudun görünmeyen bölgelerinde 20 santimetrekarelik bir üst sınır getirilmiştir. Dövmenin el ve yüz bölgesinde bulunması halinde ise boyutundan bağımsız olarak farklı hükümler uygulanmaktadır. Dolayısıyla her dövmenin otomatik eleme sebebi olmadığını bilmek, adayların sürece doğru bir bakış açısıyla hazırlanması açısından büyük önem taşır.
Dövme konusundaki değerlendirme yalnızca Hastalıklar Listesinin 29. maddesiyle sınırlı kalmaz. Yüz bölgesindeki tatuajlar Hastalıklar Listesinin 25. maddesinde plastik ve rekonstrüktif cerrahi kapsamında ayrıca ele alınmakta ve bu maddede yüz bölgesi için 4 santimetrekarelik farklı bir eşik değer belirlenmektedir. Bunun yanı sıra her kuvvet komutanlığının ve Jandarma Genel Komutanlığının yayımladığı alım kılavuzlarında, yönetmelikteki genel çerçeveyi somutlaştıran ek kurallar yer almaktadır. Bu kılavuzlar, görünür bölge tanımını yazlık üniforma standardına göre netleştirmekte ve içerik açısından sakıncalı bulunan dövmelerin boyutundan bağımsız olarak engel oluşturacağını belirtmektedir. Uzman erbaş adaylarının başvuru öncesinde hem yönetmelikteki madde hükümlerini hem de başvuracakları komutanlığın alım kılavuzunu birlikte incelemesi, sürece ilişkin gerçekçi bir değerlendirme yapabilmesini sağlar.
Uzman Erbaş Adaylarında Dövme Nasıl Değerlendirilir?
Uzman erbaş adaylarında dövme değerlendirmesi, sağlık muayenesi sırasında dermatolog veya plastik cerrahi uzmanı tarafından yapılmaktadır. Muayenede adayın vücudundaki tüm dövmeler tek tek incelenerek konumu, boyutu ve içeriği tespit edilir. Hastalıklar Listesinin 29. maddesinin A diliminin birinci fıkrası tatuajları açıkça düzenler ve el ile yüz bölgesi hariç olmak üzere yazlık üniforma ile vücudun görünmeyen bölgelerinde 20 santimetrekareden büyük tatuajları A dilimi kapsamında sınıflandırır. Bu hükmün yapısı gereği, görünmeyen bölgelerde 20 santimetrekare veya altında kalan tatuajlar A dilimi kapsamına girmez ve sağlam olarak değerlendirilir. Ancak EK-D Personel Adaylarının Hastalıklara Göre Değerlendirme Çizelgesinde Madde 29 A birinci fıkrası uzman erbaş adayları sütununda (-) olarak işaretlenmiştir. Bu durum, A dilimine giren büyüklükteki tatuajların uzman erbaş adayları için engel teşkil ettiği anlamına gelir. Öte yandan A dilimine girmeyen yani 20 santimetrekare sınırının altında kalan ve görünmeyen bölgede bulunan dövmeler, hastalıklar listesinde bir sınıflandırmaya tabi olmadığından sağlam kabul edilerek adaylığa engel oluşturmaz.
Dövme değerlendirmesinde boyut ölçümü belirli bir yöntemle yapılır. Dövme, sınırlarını çevreleyecek en küçük geometrik şekil içine alınarak alan hesaplaması gerçekleştirilir. Dikdörtgen, daire veya üçgen gibi temel geometrik formlar kullanılarak dövmenin kapladığı toplam alan santimetrekare cinsinden belirlenir. Birden fazla dövme bulunan adaylarda, aynı bölgedeki dövmelerin toplamının mı yoksa tek tek mi değerlendirileceği konusu sağlık kurulunun takdirindedir ve uygulamada genellikle toplam alan hesabı yapılmaktadır. Dövmenin içeriği de değerlendirmenin önemli bir boyutunu oluşturur. Siyasi veya ideolojik anlam taşıyan, ayrımcılık ifade eden, ahlaka aykırı bulunan veya terörle ilişkilendirilebilecek figürler içeren dövmeler boyutundan ve konumundan bağımsız olarak tüm statülerde mutlak engel kabul edilir. Bu tür içeriklerin küçük boyutta veya kapalı bölgede olması hiçbir şekilde muafiyet sağlamamaktadır.
20 Santimetrekare ve 4 Santimetrekare Kuralı Nedir?
Hastalıklar Listesinin 29. maddesinin A diliminin birinci fıkrasında tatuajlar için belirlenen 20 santimetrekare sınırı, uzman erbaş adaylarının dövme değerlendirmesinde en sık başvurulan ölçüttür. Bu kurala göre el ve yüz bölgesi hariç olmak üzere yazlık üniforma ile vücudun görünmeyen bölgelerinde 20 santimetrekareyi aşmayan tatuajlar hastalıklar listesinde herhangi bir dilime sınıflandırılmaz ve sağlam kabul edilir. 20 santimetrekareyi aşan tatuajlar ise A dilimi kapsamına girer ve EK-D çizelgesinde uzman erbaş adayları için (-) işaretiyle belirtildiğinden adaylığa engel oluşturur. Pratikte bu sınır, yaklaşık olarak 4×5 santimetre boyutlarındaki bir dikdörtgen alan veya çapı 5 santimetre civarında olan bir daire alanına karşılık gelmektedir. Adayların dövmelerinin bu sınırın altında kalıp kalmadığını başvuru öncesinde doğru bir biçimde ölçtürmesi, sürece hazırlık açısından büyük kolaylık sağlar.
Yüz bölgesinde ise 4 santimetrekare eşik değeri uygulanmaktadır. Hastalıklar Listesinin hem 25. hem de 29. maddesinde yüz bölgesi için 4 santimetrekarelik bir sınır belirlenmiş olup bu sınırı aşan izler, lezyonlar ve tatuajlar A dilimi kapsamında değerlendirilir. EK-D çizelgesinde Madde 25 A diliminin tüm fıkraları uzman erbaş adayları için (-) olarak işaretlenmiştir. Bununla birlikte yönetmeliğin 29. maddesindeki tatuaj hükmü, tatuajları el ve yüz bölgesi hariç tutarak düzenlemiştir. Bu ifade, yüz ve el bölgesindeki tatuajların boyutundan bağımsız olarak farklı ve daha kısıtlayıcı bir değerlendirmeye tabi tutulduğu şeklinde yorumlanmaktadır. Alım kılavuzlarında da yüz, boyun, baş ve saçlı deri bölgesindeki her türlü dövme boyutuna bakılmaksızın engel olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla yüz bölgesindeki 4 santimetrekare eşiği daha çok sikatris, hemanjiom ve nevüs gibi dermatolojik bulgular için işlevsel bir sınırdır ve tatuaj söz konusu olduğunda yüz bölgesinde hiçbir boyut kabul görmemektedir.
Görünür Bölge ile Kapalı Bölge Ayrımı Nasıl Yapılır?
Görünür bölge ve kapalı bölge ayrımı, uzman erbaş adaylarının dövme değerlendirmesinde belirleyici olan temel kriterdir. Yönetmeliğin 29. maddesindeki hüküm tatuajlar için yazlık üniforma standardını esas alır. Yazlık askeri üniforma kısa kollu gömlek ve uzun pantolon veya etek şeklindedir. Bu standardın pratik anlamı, el parmak uçlarından dirsek dahil kısa kollu gömleğin bıraktığı kol bölgesinin görünür alan sayılmasıdır. Bacaklarda ise diz bölgesi ve altı yazlık etek standardına göre görünür kabul edilmekle birlikte uzman erbaş üniformasının genel yapısı itibarıyla bacak bölgesi çoğunlukla kapalı kalır. Yüz, boyun, baş ve saçlı deri ile ellerin tamamı her koşulda görünür bölge olarak değerlendirilir. Görünür bölgedeki herhangi bir dövme, boyutundan bağımsız olarak adaylık için engel teşkil eder.
Kapalı bölge, yazlık üniforma ile örtülen vücut bölgelerini ifade eder ve dövme değerlendirmesinde bu bölgeler için 20 santimetrekare sınırı geçerlidir. Göğüs, sırt, karın, üst kol ve üst bacak gibi yazlık üniforma altında kalan bölgelerdeki dövmeler, toplam alanları 20 santimetrekareyi aşmadığı sürece sağlam kabul edilir. Burada dikkat edilmesi gereken husus, muayene sırasında adayın kıyafetlerini çıkararak tüm vücudunun incelendiğidir. Günlük kıyafetle veya yazlık kıyafetle örtülü olması, sağlık muayenesinde dövmenin görülmemesi anlamına gelmez. Sağlık kurulu uzmanı, dövmenin üniformalı haldeki görünürlüğünü yazlık üniforma standardına göre değerlendirir. Örneğin sırt bölgesinde 15 santimetrekarelik bir dövme bulunan aday, bu dövme yazlık üniforma ile görünmeyen bölgede ve 20 santimetrekare sınırının altında olduğundan sağlam kabul edilir. Buna karşılık ön kol bölgesinde 10 santimetrekarelik küçük bir dövme bulunan aday, dövme boyut olarak sınırın çok altında olmasına rağmen kısa kollu gömlek ile görünen bölgede yer aldığından olumsuz değerlendirmeyle karşılaşır.
Dövme Nedeniyle Olumsuz Rapor Alan Adayların Hakları
Dövme nedeniyle olumsuz sağlık raporu alan uzman erbaş adayları, yönetmeliğin 81. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen itiraz haklarını kullanabilir. Temin sürecindeki adaylara verilen sağlık kurulu raporlarına tebliğ tarihinden itibaren üç iş günü içinde itiraz edilebilir. Hafta sonu ve resmi tatiller bu süreye dahil edilmez ancak üç iş günlük süre son derece kısadır ve olumsuz rapor tebliğ edildiği anda harekete geçilmesi zorunludur. İtiraz üzerine aday farklı bir yetkili sağlık kuruluşuna sevk edilerek yeniden muayene edilir. Dövme değerlendirmesinde alan ölçümünün geometrik hesaplamaya dayalı yapısı nedeniyle, farklı sağlık kuruluşlarındaki uzmanların aynı dövme için birbirinden kısmen farklı ölçüm sonuçlarına ulaşması mümkündür. Özellikle düzensiz şekillere sahip dövmelerde çevreleyen geometrik formun seçimi ölçüm sonucunu doğrudan etkiler ve 20 santimetrekare sınırına yakın vakalarda bu fark adayın lehine veya aleyhine sonuç doğurabilir.
İtiraz sürecinde iki farklı sağlık kuruluşunun kararları arasında uyuşmazlık çıkması halinde hakem hastane mekanizması devreye girer ve aday üçüncü bir sağlık kuruluşuna sevk edilir. Üçüncü kuruluşun vereceği rapor belirleyici niteliktedir. Dövme konusunda adayların itiraz dışında da değerlendirmesi gereken seçenekler bulunmaktadır. Görünür bölgede bulunan ve boyut sınırını aşan dövmeler için lazerle dövme sildirme işlemi, uzun vadeli bir çözüm yolu olarak değerlendirilebilir. Dövme sildirme işlemi tamamlandıktan ve cilt tamamen iyileştikten sonra yeniden başvuru yapılması halinde, sildirme işlemi tek başına olumsuz bir değerlendirme kriteri oluşturmaz. Ancak sildirme sonrasında ciltte belirgin bir iz veya skatris kalması durumunda, bu kez yönetmeliğin sikatris değerlendirme hükümleri devreye girer. Yönetmeliğin 29. maddesi sikatrisler için diğer vücut bölgelerinde 10 santimetrekare, yüz bölgesinde ise 4 santimetrekare eşik değeri belirlediğinden, sildirme sonrası kalan izin boyutu bu eşiklerin altında kalmalıdır. Dolayısıyla dövme sildirme planlayan adayların işlemin sonucunu ve olası iz durumunu dermatolog ile detaylı görüşmesi önerilir.
Dövme Nedeniyle Verilen Olumsuz Rapora İtiraz ve İptal Davası Süreci
Dövme nedeniyle uzman erbaş adaylığından elenen kişiler, itiraz sürecinden de olumsuz sonuç almaları halinde idari yargı yoluna başvurabilir. Olumsuz idari işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekmektedir. Dava dilekçesinde ileri sürülebilecek hukuki gerekçelerin başında dövme alan ölçümünün hatalı yapılmış olması gelmektedir. Düzensiz şekilli dövmelerde çevreleyen geometrik formun farklı seçilmesi halinde alan hesabının önemli ölçüde değişebildiği tıbbi bir gerçektir. Sağlık kurulunun dikdörtgen form kullanarak 22 santimetrekare olarak hesapladığı bir dövme, elips veya daire formuyla hesaplandığında 18 santimetrekare olarak ölçülebilir. Bu tür teknik farklılıklar özellikle 20 santimetrekare sınırına yakın dövmelerde davanın gidişatını belirleyen kritik bir unsur haline gelir. Mahkeme, dosyayı bilirkişi incelemesine göndererek dövmenin alanının bağımsız uzman tarafından yeniden ölçülmesini sağlar.
İptal davasıyla eş zamanlı olarak yürütmenin durdurulması talebinde bulunulması, alım sürecinin takvime bağlı yapısı göz önüne alındığında kritik öneme sahiptir. Yürütmenin durdurulması kararı verilmesi halinde adayın alım sürecindeki konumu korunur ve dava sonuçlanana kadar eleme işlemi askıya alınır. Dövme konusundaki uyuşmazlıklarda bir diğer önemli dava gerekçesi de görünür bölge ile kapalı bölge sınırının tartışmalı olduğu vakalardır. Üst kol ile ön kol arasındaki geçiş bölgesinde, boyun ile göğüs üstü hattında veya diz çevresi gibi sınır bölgelerde dövmesi bulunan adaylarda, dövmenin yazlık üniforma ile gerçekten görünüp görünmediği somut olarak test edilebilir bir olgudur ve bilirkişi incelemesinde bu husus değerlendirilebilir.